Alfred Fedeсki

Alfred Fedeсki – fotograf i pionier kina w Imperium Rosyjskim.

Alfred-Lucian Fedeсki jest pierwszym operatorem kinowym Imperium Rosyjskiego, jednym z najbardziej znanych fotografów lokalnych z przełomu XIX i XX wieku. Urodził się w 1857 r. w Żytomierzu w polskiej rodzinie teatralnej. Po ukończeniu Cesarskiego Instytutu Fotografii w Akademii Sztuk Pięknych w Wiedniu Alfred Fedecki w 1880 roku przybył do Kijowa, a za 6 lat, na początku 1886 r., przeniósł się do Charkowa. W Kijowie jego nauczycielem i duchowym mentorem był słynny fotograf Włodzimierz Wysocki, który miał tytuł fotografa Dworu Jej Cesarskiej Mości, Wielkiej Księżnej Aleksandry Pietrowny.

Jedyne istniejące zdjęcie Alfreda Fedetskiego (Źródło: http://zhytomyr.travel/foto-rodom-z-zhitomira/)

Z wytrwałym zamiarem otwarcia własnej sprawy, Fedecki podróżuje z żoną i sześciomiesięczną córką do fotograficznego centrum na południu Imperium Rosyjskiego. 22 czerwca 1886 roku w gazecie “Charkowski dziennik gubernski ” ogłoszono wiadomość o otwarciu nowego budynku fotograficznego w domu przy ul. Jekaterynosławskiej, nr 6 (obecnie ulica Połtawski szlach) (49.9885991,36.2250860):

«Fedetski А.К. — fotograf Dworu Jej Cesarskiej Mości, Wielkiej Księżnej Aleksandry Pietrowny. W pokoju byłego fotografa Dosekina. Otwarcie fotografii 1 sierpnia. Sprzęt fotograficzny przywieziony z Wiednia i Londynu».

Dokładnie rok później nazwisko Alfreda Fedetskiego ponownie pojawia się na stronie gazety charkowskiej, ale tym razem w związku z nieprzyjemną wiadomością – mieszkanie, które zostało zabrane przez rodzinę Fedeckiego na ulicy Jekaterynosławskiej, okradziono przez służalca. Biorąc pod uwagę treść wiadomości w gazecie, możemy wywnioskować, że prace mistrza w tym okresie nie były złe. W końcu Fedecki był w stanie zapłacić koszt wynajmowanego mieszkania na centralnej ulicy miasta i obsługi na koszt jego zamówień.

We wczesnych robotach Fedeckiego można zobaczyć interesujący szczegół: na zdjęciach portretowych prawie ledwo przyciemniał usta pań. Ten szczegół zapewnia objętość i głębokość obrazu. Oprócz portretu, Fedecki tworzył fotokompozycje gatunkowe i i obrazy fotograficzne.

Ten okres jest jak trampolina w twórczości Alfreda Fedeckigo. We wrześniu 1888 roku mistrz zyskał prawdziwą sławę: otrzymuje złoty medal (L’unionfaitlaforse / Siła sojuszu) na Wystawie Światowej w Brukseli. W listopadzie tego samego roku otrzymał nagrodę “Najwyższej wdzięcznośći” od cesarza Aleksandra III za zdjęcia ze sceny z miejsca awarii pociągu cesarskiego w pobliżu stacji Borky (gubernia Charków).

Oczywiście po tych wydarzeniach Alfreda Fedetskigo zapraszano praktycznie na wszystkie imprezy miejskie; fotografuje artystów, kompozytorów, aktorów – w rzeczywistości wszystkich znanych ludzi, którzy odwiedzili Charków. W 1890 r. mistrz dokonał filmowania ojca księdza Joanna Kronsztadskiego, który był wówczas niezwykle szanowany w Imperium Rosyjskim.

W 1891 r. na Międzynarodowej Wystawie Fotograficznej w Londynie Alfred Fedecki otrzymał złoty medal i nagrodę pieniężną, którą wydał na zakup dwóch kamer filmowych. Aby wziąć udział w wystawie, przygotował album architektury klasztorów rosyjskich.

Ze względu na uznanie i chwałę artysty spoza Imperium Rosyjskiego powiększenie studia fotograficznego Fedeckiego w Charkowie nie zmusiło go do czekania. Personel techniczny liczył więcej niż dziesięć osób, podczas gdy w innych studiach fotograficznych było ich maksymalnie 2-3.

Biorąc pod uwagę szybki rozwój biznesu, Fedecki postanowił wynająć bardziej przestronne pomieszczenie dla swojego studia fotograficznego. 1 sierpnia przeprowadził się do domu generała Iznoskowa pod adresem ul. Jekaterynosławska 18. (Obecnie – ul. Połtawski szlach 18. Teraz tu znajduje się Teatr Junogo Gliadacza) (49.9882489,36.2224399).

Lata 1892-1893 były okresem ciszy w karierze artysty. Można to przypisać temu, że 22 lutego 1892 roku Charków był oszołomiony tragiczną wiadomością- zmarła żona fotografa Jadwiga Fedecka. Alfred został z trzema małoletnimi córkami. I dopiero w 1893 roku zdarzyło się wydarzenie, które było w stanie przywrócić go do życia publicznego. Do Charkowa przybył ulubiony kompozytor Fedeckiego Piotr Czajkowski.

Należy powiedzieć, że Alfred był namiętnym wielbicielem muzyki. W swoim studiu często aranżował koncerty improwizowane, w których uczestniczyli  wielu znanych muzyków z Charkowa.

29 grudnia 1895 roku gazeta “Jużnyj kraj” zgłosiła, że w mieszkaniu Fedeckiego wybuchł pożar. Na szczęście studio fotograficzne nie ucierpiało.

W 1896 Fedecki był poważnie zafascynowany eksperymentami z zakresu fotografii rentgenowskiej, nagrywania dźwięku i kinematografii. Wkrótce w prasie charkowskiej pojawia się komunikat, że znany mistrz fotografii przywiózł kamerę kinową z podróży zygranicznej, która może wykonać 120 zdjęć przez 1 sekundę. Już 30 września zdarzyło się wydarzenie, które gloryfikowało Alfreda Fedeckiego – z okien swojego domu portretuje coroczną ortodoksyjną procesję wielu tysięcy ludzi, którzy nosili cudowną ikonę Matki Bożej Ozerianskiej od Kuryażskiego klasztoru do klasztoru Święto-Pokrowskiego w Charkowie. Kręcenie trwało 1,5 minuty i przeszło do historii jako pierwszy film dokumentalny nakręcony w Imperium Rosyjskim.

Po pierwszym filmie pojawiły się inne – “ Dżigitowka Kozaków Pierwszego Pułku Kozackiego Orenburgskiego“, “ Przegląd stacji kolejowej w Charkowie w momencie wysłania pociągu z przełożonymi, który jest na platformie ” i inne.

2 grudnia 1896 r. w pomieszczeniu opery (obecni budynek Charkowskiej Filharmonii Obwodowej na ulicy Rymarskiej 21) (49.9979154,36.2304600) odbyła się pierwsza publiczna sesja kinowa na Ukrainie. Tutaj, na niespotykanym dotąd rozmiarze ekranu, pokazano dwa filmy Alfreda Fedeckiego o naturalnej wielkości: «Uroczysty przekaz ikony Matki Bożej Ozerianskiej od Kuryażskiego klasztoru do Charkowa» i ” Dżigitowka Kozaków Pierwszego Pułku Kozackiego Orenburgskiego“. 17 maja 2010 r. otwarto pamiątkową tablicę fotografowi i operatorowi Alfredowi Fedeckiemu w Charkowskiej Filharmonii Obwodowej w ramach festiwalu filmowego w Charkowie.

Charków oczywiście widział kino wcześniej, ale to było francuskie. Alfred Fedetsky został pierwszym reżyserem, operatorem i mechanikiem kinowym, który kręcił filmy w Imperium Rosyjskim. To kino było charkowskim i o Charkowie.

W 1897 r. Alfred Fedecki otrzymał wyłączne prawo do tworzenia zdjęć z ulgą w Charkowie według metody opracowanej przez austriackiego wynalazcę Z. Bondi. Portrety z fotografii ulgowej tworzą kompletną iluzję żywej twarzy, zacieniając zmarszczki, napięte mięśnie i tak dalej. Popularność artysty-fotografa wzrosła. Na początku 1898 r. Fedecki miał przywilej zrobienia kilku zdjęć I.K. Ajwazowskiego.

W latach 1897-1898 Alfred Fedecki kupuje dom na obecnej ulicy Sumskiej, 3 (49.9938627,36.2320607). Budynek, po planowanej przebudowie, miał w pełni usatysfakcjonować Fedeckiego: na pierwszym piętrze planowano było umieścić rodzinę mistrza (trzy córki i jego matkę), a na parterze zorganizować wspaniałe studio fotograficzne. Decyzja o przeniesieniu studio fotograficznego z ulicy Jekaterynosławskiej do Sumskiej była dość logiczna – miasto dynamicznie się rozwijało, a centrum biznesowe przeniosło się na ulicę Sumską.

Kilka lat później, kiedy odnowiono parter, Fedecki przeniósł tam swoje studio fotograficzne. Rekonstrukcję pierwszego piętra Alfredowi nie udało się ukończyć z powodu choroby. W tym budynku w 2013 r., na cześć fotografa i reżysera, zainstalowano tablicę pamiątkową.

Na 45-m roku życia Alfreda Fedeckigo zaczynają się problemy z sercem. Znany fotograf wciąż nie może przyjechać do Berlina na leczenie – 21 lipca 1902 r. umiera w połowie drogi do celu, w Mińsku. 26 lipca Fedecky został pochowany na cmentarzu Ioanno-Usiknewskiemu, w rodzinnej krypcie obok żony. Teraz w tym miejscu znajduje się czynny cmentarz miejski №13 (ul. Puszkinska, 108) (50.0245462, 36.2833351).

Jego nazywają się “człowiek spoza kadrem”. W końcu pomimo wspaniałej kariery, zachowało się tylko jedno zdjęcie mistrza w pracy, datowane 1892 r.

W ciągu kilku lat asystenci Fedeckiego starali się utrzymać wysoko markę studia fotograficznego. Jednak bez udziału mistrza sprawy nie poszly zbyt dobrze. Zgodnie z wolą Alfreda Fedeckiego miało być wyposażone studio fotograficzne w opracowany przez niego plan. Ale ten ostatni pomysł mistrza nigdy nie został zrealizowany. Opiekun majątku potomków Alfreda zdecydował, że warto sprzedać studio. Dom należący do rodziny Fedeckich, po 1917 r., wielokrotnie zmieniał właścicieli i cierpiał z powodu pożarów.

Źródła informacji:

  1. Żur М.Charków w losach i życiu Polaków. Alfred Fedecki // Polonia Charkowa. – 2003. – Nr 4.
  2. Гинзбург С. Рождение русского документального кино // Вопросы киноискусства. – 1960. – Вып. 4. – С. 244-245, 249.
  3. ЖуровГ. В. Перші кінозйомки і перші демонстрації «синематографа» // З минулого кіно на Україні. – Київ, 1959. – С. 10-12.
  4. Миславський В. Альфред Федецький поет фотографії. — Харків, 2010.
  5. Миславський В.
Початок польського кіно. Польські творці в кінематографії Росії (1896–1918). Фільмо-біографічний довідник. – Харків, 2013.
  6. Можейко И. Ю. Дом с башенкой и его обитатели // Харьков: пульс прошлого : ист. очерки. – Харьков, 2012. – С. 186-189.
  7. Харьковские губернские ведомости. – 1886. – 22 червня.
  8. Харьковские губернские ведомости. – 1887. – 22 червня.
  9. Харьковские губернские ведомости. – 1891. – 3 серпня.
  10. Южный край. – 1895. – 29 грудня.
  11. Южный край. – 1896. – 27 листопада.

Przygotowała – Wałeria Jarowa.