Bolesław Szarecki

Ten wybitny przedstawiciel narodu polskiego znany jest przede wszystkim jako wykwalifikowany chirurg wojskowy, generał dywizji Wojska Polskiego, szef Departamentu Zdrowia, profesor i doktor nauk medycznych. Szarecki był człowiekiem z wieloma tytułami i ogromnym sercem, postępował według bardzo sprawiedliwych zasad życia.

Jego rodzina nie należała do wyższych kręgów społeczeństwa, nie była arystokratyczna. Ojciec pracował jako starszy konduktor w załodze pociągu towarowego, która jeździła wzdłuż drogi Lipawsko-Romieńskiej. Miał niezwykle skromna pensje, z której karmił swoją dużą rodzinę. Bolesław szanował swego ojca za poświęcenie i ciężką pracę dla dobra rodziny. Ojciec zawsze był przykładem dla Bolesława i miał znaczący wpływ na kształtowanie charakteru syna.

Bolesław Szarecki urodził się 17 marca 1874 r. w Mińsku. Chociaż jego ojciec starał się zapewnić mu godne dzieciństwo, pierwsze lata życia Boleslawa minęły w trudnej sytuacji finansowej. W wieku 9 lat on wstąpił do gimnazjum w Mińsku, gdzie nauczał się kosztem Kolejów, na których pracował jego ojciec. Bolesława cechowało wyjątkowo wysokie poczucie sprawiedliwości. Więc, już w pierwszym roku studiów zaczyna się kłócić z nauczycielem historii stojąc na straży godności polskiego narodu. Konflikt miał charakter systemowy i stawał się coraz poważniejszy.  Na Boleslawa nie miało wpływu ostrzeżenie i zagrożenie. W końcu został wyrzucony ze szkoły z «wilczą kartkę», bez prawa do dalszej nauki w instytucjach edukacyjnych Imperium Rosyjskiego. Cała rodzina poniosła znaczne straty: jego ojciec został wyrzucony z pracy, dom był pod stałą kontrolą, rodzina była pozbawiona szansów na zamożność.

Czy to się zatrzymało przyszłego generała? Oczywiście, że nie! Bolesław decyduje się opuścić rodzinne gniazdo, aby kontynuować własną drogę życia. Znalazł sposób na obejście zakazów na niego nałożonych i, nie zważając na przeszkody, nielegalnie wstępuje do Kijowskiej Wojskowej Szkoły Felczerów. Świetnie przechodzi rekrutację do tej uczelni, studiuje w niej w ciągu czterych  lat (1888-1892) pod warunkiem, że za każdy rok studiów musi pracować 1,5 roku (18 miesięcy). Po ukończeniu szkoły w Kijowie ze znakomitymi ocenami, Szarecki wyjeżdża do Charkowa, gdzie rozpoczyna pracę w szpitalu klinicznym (1896-1938, obecnie – ul. Kultury 5). Tutaj szybko zyskuje szacunek wśród swoich kolegów. W drugim roku swojej pracy wykonuje już obowiązki nietypowe dla jego stanowiska. To jednak mało dobre skutki. Bolesław w taki sposób przyspieszył proces kształcenia fachowego, pragnąc zrealizować pomośł co do wstępu do Uniwersytetu. Zdobył doskonałą opinię wśród swoich kolegów i wspaniale zdał egzaminy, a potem – otrzymał zgodę Ministra Edukacji na odroczenie z pracy na czas studiów na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Charkowskiego (ul. Uniwersytecka 16). Zaczyna studia tu w 1896 roku i wtedy ponownie ujawnia się w nim ogień buntowniczy. Po pewnym czasie, korzystując z pozycji starszego grupy, gromadzi ludzi o podobnych mu poglądach, agituje ich do tworzenia klubów, kieruje działalnością środowisk literacko-politycznych, które z pewnością nie podobały się caratowi. Z tego powodu został dwukrotnie aresztowany. Ale w obu przypadkach uniknął poważnych konsekwencji, ponieważ miał dobrą reputację i sukcesy w zakresie nauk medycznych.

Równolegle dostaje szansę pracować na Wydziale Medycznym. Dzięki temu był w stanie zarobić trochę pieniędzy na dalszą edukację i pomóc swojej rodzinie. Między innymi zaczyna przekazywać część swoich dochodów rodzicom, a później – płaci za nauczanie swojego młodszego brata i siostry w Charkowie.

W 1904 r. Szarecki brał udział w wojnie rosyjsko-japońskiej jako młodszy lekarz pułku wojskowego. Tutaj nabywa doświadczenia medycznego w jednostkach szybkiego reagowania rosyjskiego Czerwonego Krzyża. Podczas wojny Bolesław Szarecki ponownie wykazuje skłonność do “wiecznego buntu”.

Mimo wszystko, nie chce działać jako prosty recepcjonista w punkcie opatrunkowym, ale pracuje lekarzem pułku. To właśnie w takich okolicznościach narodził się wybitny chirurg, który pewnie czuł się w każdej trudnej sytuacji.

Dostarczył pierwszą pomoc medyczną bezpośrednio na pierwszej linii w czasie wojny. Za swoją nieustraszoność i pomoc cierpiącym na polu bitwy został odznaczony Krzyżem Zasługi Wojskowego Orderu Świętego Jerzego. Pod koniec wojny Szarecki powrócił do Charkowa, a w 1906 r. ukończył studia na Wydziale Medycznym Uniwersytetu Charkowskiego i otrzymał “najwyższy zaszczyt” (suma cum laude – prawie maksymalny poziom możliwego sukcesu studenta, powyżej był tylko eximia cum laude). W latach 1906-1910 pracował jako współpracownik w Klinice chirurgicznej. W tym okresie Szarecki aktywnie dąży do nauki i uzyskuje stopień doktora medycyny, broniąc pracę z topograficznej anatomii pępowiny. W 1913 r. uzyskał stopień adiunktu, czytał wykłady dla studentów na temat chorób urologicznych itp. W trakcie Pierwszej wojny światowej Bolesław Szarecki ponownie ubiera w mundur. Podróżuje na front jako wojskowy chirurg polowy, a również jako konsultant (ponieważ ma wykształcenie specjalnie). W tym czasie na dalej rozpowszechnia wśród lekarzy wojskowych myśl o konieczności maksymalnego przybliżenia sił pierwszej pomocy do linii frontu. W 1916 roku Szarecki uczestniczy w Moskiewskiej Konferencji Naukowej, gdzie występuje z raportem obserwacyjnym, w którym ponownie, odwołując do doświadczenia wojny rosyjsko-japońskiej, podkreśla konieczność udzielania pierwszej pomocy medycznej bezpośrednio na polu bitwy (Podnosi także kwestię nieefektywności działania operacij zranionego brzucha i wyraża zaniepokojenie wysokim poziomem śmiertelności wśród rannych). Szarecki pragnie korzystać ze swojego statusu konsultanta, żeby poprawić system leczenia ciężko rannych. W tym celu pod koniec 1916 roku on odwiedził szereg szpitali wojskowych, próbując – na podstawie własnego doświadczenia – podnieść efektywność ich działalności. W 1916 został profesorem chirurgii na Uniwersytecie Krymskim. Ale pragnienie kontynuować ulubioną sprawę na terenach Ojczyźny zdecydowało o jego dalszym losu.

W 1919 r. Szarecki opuścił stanowisko profesora, aby nareszcie, razem z żoną, wrócić do Polski. W 1920 roku wstąpił do Wojska Polskiego, i wkrótce otrzymał stanowisko kierownika oddziału chirurgicznego Szpitalu Ujazdowskiego w Warszawie. W tym okresie również staje się członkiem Rady Naukowej przy Departamencie Zdrowia w Ministerstwie Spraw Wojskowych.

Poczynając z 1922 Szarecki pracuje na stanowisku profesora chirurgii na Uniwersytecie im. Stefana Batorego w Wilnie. Prawie 12 lat zaszczepia nowemu pokoleniu chirurgów swoje pomysły, które bronił zarówno na linii frontu, tak i w ramach konferencji naukowych. Mając już niemal nienaganną reputację, Szarecki na dalej pozostawał nie obojętny na problemy społeczne. «Bolesław dbał o wszystkich, podobnie jak ojciec opiekował się swoim synem». W latach 1934-1937 był dyrektorem Szpitala Publicznego, a później dyrektorem głównego szpitala Drugiej Rzeczypospolitej w Warszawie.

Ten wybitny chirurg zawsze był blisko wojny. Wziął udział w “trzeciej bitwie” w 1939 roku, mając już 65 lat. Na początku II wojny światowej Szarecki wstąpił do wojska i został kierownikiem naukowego oddziału chirurgicznego szpitala wojskowego №104. Pracował w niezwykle trudnych warunkach, ponieważ jego szpital mieścił się w spalonym domu, zrujnowanym przez ciągłe bombardowanie. Nawet podczas ewakuacji w szpitalu nadal operował rannych. Wskutek tego sam został ranny.  Na fali entuzjazmu narodowego, który ogarnia Polskę w okresie okupacji, ponownie wchodzi w szeregi armii, gdzie zajmuje stanowisko szefa departamentu zdrowia wojskowego. Lata 1941-1942 byłi prawdziwym piekłem dla 68-letniego chirurga, a następny okres wojny – kręta droga do ojczyzny przez bitwy pod Ankoną, Monte Casino, Bolonią itd. Pomimo niekończącej się pracy chirurga, Szarecki zawsze miał czas, aby odpowiedzieć na listy od młodych lekarzy, studentów, którzy konsultowali się z nim w różnych kwestiach medycznych. W 1944 r., w trakcie bitwy pod Monte Casino, Bolesław Szarecki (to zaświadcza w swojem pamiętniku generał Anders), 70 godzin pomagał rannym w szpitalu wojskowym, nie odpoczywając ani na chwilę.

Po wojnie, w 1949 r. Bolesław Szarecki został członkiem Rady Departamentu Ochrony Zdrowia. Aż do samej śmierci on rozpowszechnia wiedzę na temat chirurgii, a nawet w wieku 80 lat, będąc członkiem Towarzystwa Chirurgów Polskich, prowadzi regularne wykłady i spotkania na ten temat. W 1956 r. Szarecki ciężko zachorował, wskutek czego stracił możliwość chodzenia, ale on nie idzie do szpitala. W tej ostatniej bitwie wybitny chirurg wygrywa z chorobą i wraca do pracy (był leczony przez najlepszych fachowców – Nowyckiego, Drużskiego, Fedzina). Szarecki umiera w 1960 roku, pozostawiając pracę na temat leczenia jamy brzusznej, i liczne zapisy do leczenia ran wojennych w warunkach polowych. Ta niezwykle osoba – utalentowana, zbuntowana, ale jednocześnie sprawiedliwa – własnymi rękami zmieniała świat na lepszy. Dzisiaj kontynuuje tą sprawę ponieważ ludzi mogą korzystać z jego spuścizny naukowej.

Źródła informacji:

1.Łoza S. “Czy wiesz kto to jest”. – Warszawa, 1938.

2.Zychowicz G. General Bolesław Szarecki 1874-1960 r. – Warszawa, 1988.

Przygotował – Maksym Agarkow