Konstanty Gorski

 

Ten piękny skrzypek, utalentowany kompozytor i inicjatywna  działacz muzyczny kontynuował dawne tradycje kultury polskiej. Przestudiowając muzykę w pierwszym rosyjskim konserwatorium w Sankt Petersburgu, on później stał się wiadomą postacią w życiu muzycznym Ukrainy i Rosji. Prawie trzy dziesięciolecia К. Gorski był “swoim człowiekiem” dla Charkowa i większą część życia przeprowadził poza Polską. Jednak to nigdy nie przeszkadzało Gorskiemu być prawdziwym patriotą swojego kraju i narodu, dedykować własne utwory kochanej Ojczyźnie.

Urodził się w Konstanty Antoni w 1859 r. w mieście Lida (dzisiaj – Białorus) To był okres decydujący z punktu widzenia rozwoju narodu polskiego w środku XIX st. W jego głębie wtedy dojrzewało niezadowolenie władzą rosyjską, które później spowodowało wybuch Powstania Styczniowego. Panujące wtedy w rodzinie Gorskich ujęcia i idei miali duży wpływ na kształtowanie trybu myślenia kompozytora. Ojciec Konstanty chciał, żeby jego dzieci obowiązkowo miali dobrą edukację muzyczną. Starszy brat bohatera tego szkicu grał na wiolonczeli, siostra na fortepianie, jednak najbardziej utalentowany wśród nich był Konstanty.

Warto podkreślić, że po skończeniu gimnazjum w Wilno Konstanty wyjeżdża do Warszawy, gdzie zapoznaje się ze światem muzyki pod kierownictwem Apolinariusza Kątskiego – ucznia Nikolo Paganiniego. Jednak Konstanty przebywał w kręgu wielkiego mistrza tylko dwa lata, ponieważ w 1879 r. А. Kątski zmarł.

Gorski nie był zainteresowany w pozyskaniu umiejętności muzycznych w innych nauczycieli warszawskich. Więc, on podejmuje decyzję pojechać do stolicy Imperium Rosyjskiego w celu nauczania w klasie skrzypiec Konserwatorium Sankt-Petersburskiego. Ten okres życia Konstanty jak również nabyta wtedy wiedza nie tylko posprzyjali jego przekształceniu na wirtuozowskiego skrzypka, ale również istotnie zwiększyły poziom jego erudycji muzycznej, jak również – instrumentacji. Wielki postęp fachowy Konstantego możemy wyjażnić przede wszystkim tym, że jego nauczycielem w Konserwatorium był najpoważniejszy ówczesny kompozytor rosyjski – Nikołaj Rimski-Korsakow.

Nauczając pod opieką najlepszych fachowców, Gorski wkrótce osiąga wielkich sukcesów w dziedzinie muzyki. Między innymi on wspaniale wykonuje muzyczne partii solo, oraz pełni obowiązki koncertmistrza, a równiż często dyrygenta w orkiestrach symfonicznych.

Jego talent został szybko zauważony i wiele ludzi prorokowali, że ten młody muzyka zrealizuje skuteczną karierę zawodową. Będąc jednym z najlepszych w swojej dziedzinie, Gorski jednak nigdy nie wykazywał snobizmu. Natomiast w każdy możliwy sposób pragnął przekazać swoje umiejętności tym osobam, które tylko zacząli zapoznawać się ze światem muzyki. Wybitny skrzypek rozpoczął pracę pedagogiczną w Departamencie Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego w Penzie, a później przeniósł się do stolicy Gruzji – Tyflisu (obecnie – Tbilisi). To właśnie tutaj zapoznał się z niezwykle popularną wówczas figurą – Piotrem Czajkowskim. Gorski miał szczęśliwy los – w trakcie swojej drogi życiowej on spotkał wiele wybitnych mistrzów sprawy muzycznej, którze zachwycali się talentem Konstantego i dostaczali jemu pozytywne rekomendacje, sprzyjając jego dalszemu rozwoju zawodowemu.

W 1890 roku, po ośmiu latach podróży miastami Rosji i Gruzji, Konstanty Gorsky przyjezdża do Charkowa, gdzie zostanie w ciągu kolejnych dwadzieścia dziewięć lat. Od razu po jego przyjazdu w “Przeglądzie działalności Departamentu charkowskiego Imperatorskiego Rosyjskiego Towarzystwa Muzycznego” (ulica Poltawski szliach, 30), została ulokowana taka wzmianka pedantyczna:

«Zamiast wybyłego wykładowcy z klasy skrzypki został zaproszony Konstanty Kiprianović Gorsky, wolny artysta z Konserwatorium w Sankt Petersburgu, uczeń Auera. A z klasy gry na fagocie i flecie – Franz Wojtekhovich Kucera, który ukończył Konserwatorium w Pradze, a także zobowiązał się do gry na altu w kwartecie smyczkowym. Zaproszenie Kuchery nareszcie umożliwia stworzenie w tym sezonie stałego, w tym samym składzie, kwartetu smyczkowego za udziału nauczycieli szkoły muzycznej…».

W Charkowie K. Gorsky był niezwykle popularny. Oprócz występów solowych, on z wielkim sukcesem zegrał w trio (A. Horowitz – K. Gorski – S. Glazer) oraz kwartetach (zazwyczaj jego partnerami byli F. Kuchera, S. Doczewski, K. Brinkbok, J. Bełousow, V. Słatin, I. Bukinik, S. Glazer). Podobnie do swoich koledzy, Gorski również uważał że główny cel jego działalności polega na polepszeniu stanu edukacji muzycznej, wychowaniu słuchacza muzyki i podniesieniu kultury muzycznej Charkowa aż do wysokiego poziomu europejskiego.

W ten czas kompozytor również wykładał w Konserwatorium w Charkowie (ulica Połtawski szliach, 30), a razem z tym pracował dyrygentem orkiestry symfonicznej i prowadzał bardzo aktywną działalność publiczną. Oprocz tego, to właśnie wtedy Gorsky stał się ulubieńcem publiki charkowskiej.

Opisując charkowski okres życia Gorskiego, należy wspomnieć o jego współpracy z miescowym kościołem (ulica Gogola, 4). Konstanty zostaje starostą parafii, funduje Polski chor i kieruje jego działalnością. To właśnie on organizuje koncerty charytatywne, z których byli czerpane koszty na pomoc biednym. W trakcie takich koncertów prezentowali się utwory muzyczne znanych wówczas kompozytorów i samego Gorskiego. W tym okresie życia Konstanty pisze szeroko wiadome kompozycje do takich religijnych utwórów jak “Ave Maria” i “Salve Regina”.

Gorski był nie tylko głęboko religijną osobą (to zaświadczają jego utwory), ale również szczerym patriotą swojej ojczyzny. Między innymi, on napisał wiele kompozycji na wiersze takich znanych polskich poetów, jak Maria Konopnicka i Władysław Syrokomla. W ich spuściznie twórczej często spotykamy wątki widocznie patriotyczne.

Miejscowa ludność z wielkim entuzjazmem potraktowała działalność muzyczną K. Gorskiego. W gazetach z r. 1903 możemy przeczytać, na przykład, taki fragment:

„Z wielkim powodzeniem 21 października odbył się roczny koncert nauczycieli miejscowej szkoły muzycznej – pianisty R. Henika i skrzypaczka K.Gorskiego. Zdaniem miejscowego krytyka muzycznego „Pan Gorsky – utalentowany skrzypek i dyrygent, ale jeszcze bardziej utalentowany kompozytor, który wkrótce musi skończyć napisanie opery na jeden z wątków z historii literatury polskiej, jest nie wystarczająco doceniony w tej dziedzinie. Skromna rola nauczyciela szkoły muzycznej, która potrzebuje wielu wysiłków i czasu; koncerty symfoniczne i kwartetowe, razem z repetycjami i przygotowaniem do nich uczniów; zwyklie polskie wieczory, w których Gorski zawsze chętnie uczestnicza, jak również – we wszystkich sprawach muzycznych kościoła, poważnie utrudniają jego kreatywność. Mimo to nie należy wątpić, że Gorsky będzie posiadał miejsce, godne jego talentu, wśród rosyjskich kompozytorów”.

Ale imię Gorskiego kojarzy się również z wielkim ówczesnym skandalem. Co się stało?

Najlepszym uczniem klasy skrzypiec w charkowskiej szkolie muzycznej (ulica Połtawski szliach, 30) był Karawajczuk. Nauczająć pod opieką Konstanty Gorskiego, on potem został wiadomy jako utalentowany dyrygent. Między innymi, Karawajchuk stworzył orkiestrę amatorzy i zorganizowywał liczne skuteczne koncerty – pod względem równie programu i prezentacji utworów muzycznych.

Po śmierci F. Kuczery – słynnego dyrygenta charkowskiego – Karawajchuk został szefem Orkiestry Studenckiej Charkowskiego Instytutu Technologicznego. On pełnił te funkcje wspaniale, otrzymując całkiem słusznie pozytywne opinii od swoich byłych profesorów (w tym od dyrektora szkoły muzycznej I.Słatina i K. Gorskiego).

Tymczasem Konstanty polecił Karawajczuka (pseudonim artystyczny – Karawajew) swojemu bratowi Janowi Horskiemu z Tyflisu, gdzie młody muzyka został jego asystentem, drugim dyrygentem. Ale Karawajchuk cieszył się większej popularnością  wśród miejscowej publiki. Więc, zresztą – na podstawie konkurencji fachowej i zazdrości – między dwoma muzykami wybuchł konflikt. W wyniku Karawajczuk został zmuszony do odejścia. Następnego lata Rada Miejska Sewastopolu zaprosiła tego młodego muzykę na posadę dyrygenta orkiestry dorocznej, którą również chciał objąć Jan Gorski.

Ten ostatni, chcąc zdyskredytować Karawajczuka, opublikował w “Krymskom westnikie” list negatywnej treści. Konstantyn poparł brata, umieszczając na łamach tej samej gazety opinię o Karawajczukie, w której negatywnie scharakteryzował swojego ucznia i jego zdolności muzyczne.

Całą tę smutną historię Karawajczuk opowiadał na łamach charkowskiej gazety “Jużnyj kraj”, aby się zrehabilitować. Na szczęście to nieprzyjemne wydarzenie nie miało fatalnych konsekwencji dla młodego muzyka. Administracja Sewastopola zażądała od Karawajczuka wyjaśnień w tej sprawie (na podstawie  listów Jana Gorskiego, zawierających oszczerstwo) i nawet poprosiła dyrektora charkowskiej szkoły muzycznej nadesłać konieczną informację, ale dyrygentem mianowała młodego Karawajczuka.

W każdym razie stosunek do niego braci Gorskich jest bardzo znamiennym faktem w kronice prowincjonalnego życia muzycznego Imperium Rosyjskiego. Zresztą Konstanty Gorski podał się do dymisji z posady nauczyciela Charkowskiej Szkoły Muzycznej. Skandal był na tyle rezonansowym, że został odzwierciedlony na łamach licznych gazet i czasopism. Po tych wydarzeniach Konstanty Gorsky nadal angażuje się w muzykę, ale gazety konstatują, że podczas jego występów byli puste sale.

Wydarzenia Rewolucji 1917 r. wpłynęli na dalszy przebieg życia kompozytora. Ze względu na trudne warunki życia w Charkowie podczas wojny domowej (przede wszystkim – z punktu widzenia prowadzenia działalności twórczej), Konstanty decyduje wyjechać razem z rodziną do Polski. Od razu po przyjazdu do Warszawy on pracował taperem (t.j. – zapewniał akompaniament muzyczny niemych filmów) w kinach “Koloseum” i “Wodewil”. Jednak później Gorski otrzymał korzystną propozycję zostać koncertmistrzem orkiestry Teatru Wielkiego imienia Stanisława Moniuszki w Poznaniu. W 1927 r., to znaczy trzy lata już od śmierci kompozytora, zostało wystawiono jego operę “Marher”. Jeszcze jeden utwór Konstanty Gorskiego – “Fantazja organowa” f-moll – po raz pierwszy był prezentowany dopiero w 1920 roku (jej zagrał w Filharmonii Warszawskiej Antoni Karnaszewski). Trzy lata później to dzieło muzyczne wykonał Feliks Nowojewski – w trakcie uroczystości, poświęconych Mikołajowi Kopernikowi, które odbyło się w murach Uniwersytetu Poznańskiego. Ten utwór Gorskiego korzysta wielkim sukcesem aż do dnia dzisiejszego.

Skrzypek, kompozytor i nauczyciel Konstanty Gorski pozostawił jaskrawy ślad zarówno w dziejach muzyki, jak i w historii Słobożanszczyzny. Jego biografia jest znakomitym przykładem tego, że żadne niepowodzenia nie mogą przeszkodzić osobie, która ma cel i talent.

 

Zródła informacji:

  1. Wrocki E. Konstanty Gorski. Życie i działalność 1859-1924. – Warszawa, 1924.
  2. [Електронний ресурс]. – Режим доступу: https://moniacs.kh.ua/velikie-harkovtsi/grandioznyj-skandal-v-harkove-ili-pozor-konstantina-gorskogo/
  3. [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://www.ruchmuzyczny.pl/PelnyArtykul.php?Id=1514
  4. [Електронний ресурс]. – Режим доступу: http://num.kharkiv.ua/doc/gazeta2.pdf

 

Przygotowała – Kateryna Kolisnyk