Leopold Staff

Leopold Staff

Jeden z najsłynniejszych polskich poetów XX wieku, znany dramaturg i tłumacz urodził się w dużej rodzinie, która miała czeskie korzenie. Leopold, podobnie jak jego ojciec Franciszek, był trzecim z dziewięciorga dzieci, a więc – często działał jako “starszy” dla swoich braci i sióstr. Leopold od samego dzieciństwa stał się również osobą zamyśloną i dojrzałą. Niezwykła przyszłość wybitnego poety była spowodowana przede wszystkim wpływem jego matki Leopoldiny, która była Niemką, córką kowala z Kamienicy. To właśnie ona zaprowadziła niemiecką tradycję w rodzinie. Chociaż rodzina nie była elitarna (ani ojciec, ani matka nie mieli szlacheckiego pochodzenia), ale duża i multikulturna, a zatem – idealna dla kształtowania talentu.

Jeszcze przed narodzeniem Leopolda rodzina Staffów próbowała “stanąć na nogi”. W 1870 r. Franciszek podejmuje decyzję przejechać do Lwowa, gdzie zaczyna produkować cukiernicze wyroby. Z powodu tego, że ojciec stał się przedstawicielem Towarzystwa “Czeska rozmowa”, rodzina odniosła pierwsze sukcesy i nawiązała niezbędne kontakty, w wyniku czego szybko spolonizowała się.

To właśnie w dzieciństwie w przyszłego poety kształtuje się pojęcie niekończącego się optymizmu, które później zostanie odzwierciedlone w jego twórczości. Możemy powiedzieć, że nieskończona energia i poszukiwanie siebie, którymi cechował się Leopold wtedy, odegrali najważniejsze rolę w kształtowaniu przyszłego twórcy. W 1889 r. Leopold wstępuje do Lwowskiego gimnazjum іm. Franza Józefa, ale już z następnego roku akademickiego naucza się w innej uczelni (gimnazjum №5), gdzie pobiera pełne wykształcenie średnie, studiując łacinę i grekę. Po ukończeniu gimnazjum (w 1896 r.) Leopold Staff pewny czas był zainteresowany medycyną, ale nie trwało to długo. Już w 1897 r., za poradą ojca, on rozpoczął studia prawnicze na Uniwersytecie Lwowskim i kolejne 2 lata zwiększał swoją wiedzę w tej dziedzinie, paralelnie studiując w jednego z najlepszych prawników Lwowskich. Jego ulubionym miejscem był jednak «klub» literacki, który regularnie organizował swoje posiedzenia w czytelni uniwersyteckiej. Tutaj Leopold spotkał ludzi, którzy zostali jego przyjaciółmi. Pod wpływem nowego miejsca, w którym znalazł się, Leopold decyduje się zrezygnować ze studiów prawniczych i udać się na Wydział Romanistyki,  uczęszczając jednocześnie na wykłady z filozofii i slawistyki.

W trakcie spotkań w tym towarzystwie było dyskutowano nad nowymi i dawnymi dziełami literackimi, napisanymi w Polsce i innych krajach europejskich. W 1898 roku Leopold zadebiutował jako poeta, prezentując swoje najpiękniejsze wiersze, napisane przeważnie w stylu pozytywnym i humorystycznym  (“Z portfelu dekadenckiego”, «Na fioletowym dachu mojej duszy»).  Poza tym prowadzi własne wykłady pod tytułem “Przybyszewski”, próbując siebie w roli mówcy, a nawet krytyka, który ocenia w swoich wystąpieniach współczesną literaturę. Ponieważ jego uwagi krytyczne byli umiarkowane, Staff otrzymał możliwość publikowania w czasopismach naukowych. Po raz pierwszy to było w 1900 roku, kiedy jego utwory trafiły do czasopismu “Teka” (“Portfel” lub “Portfel Academicki”). W murach Uniwersytetu Lwowskiego powstał również jego pierwszy zbiór poetycki – «Sny o potędze». On został drogowskaźnikiem dalszej twórczości Staffa. W tym utworze optymistyczna i energiczna wola do życia, w kontekstu «ambitności» Friedricha Nietzsche, przeciwstawia się ówczesnej poezyj «młodopolskiej», która zawierała pesymizm oraz ideę “pływania z prądem”.

W 1901 roku zaczyna się, jak zauważa poeta, jego “prawdziwe życie”. Leopold Staff był wtedy nieustannie podróżującym, nieskrępowanym młodym człowiekiem. Naprawdę Leopolda w tym okresie prawie nie ma w domu, każdą wiosnę spędza we Włoszech, często odwiedza Francję, a latem 1903 r. przyjeżdża do Kijowa. Cały ten czas, oczywiście, młody poeta pisze nowe utwore literackie. Jego unikalny pomysł, polegający na poszukiwaniu “Wiecznej Złotej Wiosny”  (to jest kraju, miasta lub miasteczka, gdzie – jak marzył Leopold – nieobecne wątpliwości, ludzki smutek i ciemność), spowodował powstanie nowych zbiorów poezji, opartych na tym marzeniu: «Dzień duszy» (1903) , «Ptakom niebieskim» (1905).

Z 1908 r. w twórczości Leopolda Staffa zachodzą znaczące zmiany. On zaczyna być uważany za przedstawiciela neoklasycyzmu. W tej dziedzinie Staff również wyodrębnia się swojej unikalnością. W swoich wierszach neoklasycznych skupia się on z jednej strony na klasycznych, wysokich formach poezji (zwłaszcza – na idyllach i sonetach renesansowych), ale z drugiej – prezentuje proste, racjonalne ujęcie świata. Taka podwójna wizja była wtedy wyjątkowej.

W następnych latach Leopold kontunuuje samowykształcenie i na dalej rozwija swoje ujęcie poezji i świata jako całości. Staff zaczyna pracę nad tłumaczeniem dzieł Epikura i Petronia, a również studiuje starożytną poezję chińską oraz dzieła Goethego. Dzięki temu wzbogaca swój unikalny styl o nowe elementy, używa aluzji do zagadnień starożytnych i biblijnych, w jego pracach powstają odwieczne pytania o wartości moralne. Idee te są obecne w jego zbiorach poetyckich z początku XX wieku – chodzi o “Uśmiechy godzin” (1910) i “W cieniu miecza” (1911). Końcowym akordem “lwowskiego okresu twórczego” poety był zbiór “Labędź i lira” (1914). To ostatni właśnie pozytywistyczny utwór Staffa, w którym łatwo i otwarcie została spopularyzowana literatura polska i prezentowani jej najlepsze i najjaśniejsze cechy. Dzięki tej prace Leopold Staff jest uważany za jednego z najwybitniejszych poetów tak zwanej “drugiej generacji Młodej Polski”. Jego prace są tak różnorodne, że uwidacznia się w nich jednocześnie cechy klasycznie, neoklasycznie i franciszkańskie. Taki eklektyzm był inspirowany dążeniem Staffa do odniesienia sukcesu w dziedzinie dramatu. W tym przypadku on również zademonstrował nowe strone swojego talentu tworczego. Temat sztuk Staffa jednak różni się istotnie od programu ideowego reprezentowanego w jego poezji. Przede wszystkim chodzi o proporcjі wątków rzeczywistości i nierzeczywistości. W tym przypadku wyraźnie dominuje realizm, o czym świadczy między innymi tragedii «Skarb» (1904), «Godiwa» (1906) itp.

Na początku pierwszej wojny światowej Staff wyemigrował do Charkowa wraz z wycofującą się armią rosyjską. Tu osiedlił się w mieszkaniu rodu Meczysława i Ludwiki Treterowych (Tretjakowych) (Zejście Kupcówe 4, obiecnie – Zejście Katedralne). Staff odegrał aktywną rolę w życiu wspólnory polskiej, jaka gwałtownie wzrosła z powodu napływu uchodźców. A mianowicie, on kierował działalnością oddziału literackiego i artystycznego “Domu Polskiego” w Charkowie (zakątek Proviantsky 11 – obecnie zakątek Marjanenkо). Tutaj Staff również próbował zorganizować na własną rękę publikację wydania periodycznego, opowiadającego Charkowianom o literaturze polskiej. Leopold był wielkim promotorem polskiej literatury i poezji, który rozumiał, że sukces można osiągnąć jedynie dzięki własnym wysiłkom i poświęceniu się sprawie. Dlatego już pod koniec 1915 roku zaczął czytać wykłady na ten temat. Oni byli coraz bardziej popularne, gromadząc wielu mieszkańców, którzy docenili pracę Staffa i szczerze interesowali się literaturą polską.

Po ustanowieniu w Charkowie władzy radzieckiej (1917), Staff publikuje “Tęczę łez i krwi”, a w 1919 r. – już po powrocie do Polski –”Ścieżki polne”. Pierwszy z tych zbiorów poetyckich stał się – jak podkreślal poeta – “reakcją, reflekcją” na ówczesne wydarzenia, a przede wszystkim – na wojną i jej smutne skutki. W tym zbiorze Staff tęskni się za Ojczyzną i prezentuje katastrofalne konsekwencje wojny. W “Ścieżkach polnych” Staff zasadniczo odrzuca stary styl pisania, właściwy dla kręgu “Młodej Polski”. Natomiast poeta wraca do estetyki niezmienności, piękności życia codziennego.

Po odzyskaniu przez Polskę niepodległości, Staff angażuje się do życia literackiego Drugiej Rzeczypospolitej, pracuje redaktorem czasopism i biblioteki “Panteon”, która publikowała tłumaczenia na język polski dzieł wybitnych poetów przeszłości. Nowy zbiory poetyckie Leopolda – «Szumiąca muszla» (1921) i “Ucho igielne” (1927) – pojawili się właśnie w tym czasie i mieli bardziej osobistą treść. Na przykład, drugi zbiór zawieral emocje poety po śmierci przybranej córki, poważna choroba żony i śmierć dawnych przyjaciół.

Ewolucja świątopoglądu poety trwała na dalej. W latach 1930-ch nowe zbiory poetyckie – “Wysokie drzewa” (1932) i “Barwa miodu” (1936). One są uważane za najdoskonalsze utwory Staffa. To właśnie w nich poeta wraca do konceptu nieskończoności i jednocześnie na dalej rozwija ideę estetyki życia codziennego, dodając własne doświadczenia i wizje światu i przyrody. Jego utwory są bardzo ciekawe również ze względu na satyryczny opis mieszczaństwa, jego trybu życia i roli w społeczeństwie.

W ciągu ostatnich lat życia Leopold Staff mieszkał w Warszawie. Okres okupacji niemieckiej znalazł odzwierciedlenie w przygnębiającej atmosferze zbioru ” Martwa pogoda ” (1946). Po II wojnie światowej dzieła wybitnego twórcy zyskuje ogólne uznanie. W 1949 r. najstarszy w Polsce Uniwersytet Jagielloński przyznał mu tytuł doktora. W 1951 r. Staff otrzymał Nagrodę Państwową, a w r. 1955 Order “Sztandar Pracy”. Ostatnie zbiory poetyczne Leopolda – “Wiklina” i “Dziewięć muz” – ukazały się w latach 1954 i 1958. One pozostawili głęboki ślad w sercach wszystkich czytelników i zwolenników wybitnego poety, stali się ostatnim akordem jego ciężkiego i jednocześnie bardzo ciekawego życia.

Źródła informacji:

1.Czartoryski-Sziler P. Wielcy zapomniani. Leopold Staff – poeta trzech epok // Nasz Dziennik. – 2003. – Nr 10.

2. Szleszyński B. Leopold Staff. – Warszawa, 2003

3. Zaleski Z. Postawa twórsza Leopolda Staffa. – Warszawa, 1913. – S. 63-105.

Przygotował – Maksym Agarkow.